हरि सर्वोत्तम । वायु जीवोत्तम | श्री गुरुभ्यो नमः
(Click for Chanting)
दुर्गास्तवः (Meaning)
(श्रीवादिराज-यति-विरचितः)
सन्नद्ध-सिंह-स्कन्दश्थां स्वर्णवर्णां मनोरमां ।
पूर्णेन्दु-वदनां दुर्गां वर्णयामि गुणार्णवां ॥ १ ॥
I shall describe (वर्णयामि) Durga Devi (दुर्गा) — ever prepared (सन्नद्ध), mounted upon the shoulders of Her lion (सिंह-स्कन्दस्था); golden in complexion (स्वर्ण-वर्णा); delighting the mind (मनोरमा); with a face (वदना) radiant like the full moon (पूर्णेन्दु); the ocean (अर्णव) of infinite auspicious qualities (गुण).
- Durga Devi is a divine manifestation of Lakshmi functioning under Lord Vishnu. Her power, knowledge and authority are entirely dependent upon Him. See Durgā – the ‘Difficult’ One for more information.
किरीट-हार-ग्रैवेय-नूपुर-अङ्गद-कङ्कणैः ।
रत्नकाञ्च्या रत्नचित्र-कुचकञ्चुक-तेजसा ॥ २ ॥
Adorned with a crown (किरीट), garland (हार), neck ornament (ग्रैवेय), anklets (नूपुर), armlets (अङ्गद) and bangles (कङ्कण); wearing a gem-studded waist belt (रत्न-काञ्ची); resplendent (तेजसा) with a gem-decorated (रत्न-चित्र) bosom-covering blouse (कुच-कञ्चुक).
विराजमाना रुचिर-अम्बरा किङ्किणि-मण्डिता ।
रत्न-मेखलया रत्न-वासोपरि विभूषिता ॥ ३ ॥
Shining resplendently (विराजमाना) in beautiful radiant (रुचिर) garments (अम्बर); adorned (मण्डिता) with tinkling ornaments (किङ्किणि); wearing a gem-studded girdle (रत्न-मेखला); and further decorated (विभूषिता) with jewels (रत्न) upon Her garments (वासः).
वीर-शृङ्खलया शोभि-चारु-पादसरोरुहा ।
रत्न-चित्र-अङ्गुली-मुद्रा रत्नकुण्डल-मण्डिता ॥ ४ ॥
Adorned with a hero’s beautiful ornamental chain (वीर-शृङ्खला); possessing lovely (चारु) lotus-like feet (पाद-सरोरुह); wearing gem-studded (रत्न-चित्र) finger rings (अङ्गुली-मुद्रा); and adorned with jewel-encrusted earrings (रत्न-कुण्डल).
विचित्र-चूडामणिणा रत्नोद्यत्-तिलकेन च ।
अनर्घ्य-नासा-मणिना-शोभिता आस्य-सरोरुहा ॥ ५ ॥
Adorned with a wondrous (विचित्र) crest-jewel (चूडामणि) and a radiant gem-lit (रत्नोद्यत्) forehead auspicious mark (तिलक); beautified by priceless (अनर्घ्य) nose-jewels (नासा-मणि); possessing a lotus-like face (आस्य-सरोरुह).
भुजकीर्त्या रत्नचित्र-कण्ठसूत्रेण-च-अङ्किता ।
पद्माक्षिणी सुबिम्बोष्ठी पद्मगर्भादिभिः स्तुता ॥ ६ ॥
Whose arms are renowned for glorious deeds (भुज-कीर्त्या); adorned (अङ्किता) with a brilliant gem-studded (रत्न-चित्र) necklace (कण्ठ-सूत्र); lotus-eyed (पद्माक्षिणी); possessing beautiful lips like the red Bimba-fruit (सु-बिम्ब-ओष्ठी); praised (स्तुता) by the lotus-born Brahma (पद्मगर्भ) and other exalted beings.
- Being praised by Brahma and other devatas demonstrates Durga Devi’s exalted place in the divine hierarchy (तारतम्य), i.e. She, Brahma and all other beings remain dependent upon Lord Vishnu.
कबरी-भार-विन्यस्त-पुष्पस्त-बकविस्तरा ।
कर्ण-नीलोत्पल-रुचा लसद् भ्रू-मण्डलत्विषा ॥ ७ ॥
Whose heavy braid (कबरी-भार) is decorated (विन्यस्त) with expansive clusters of flowers (पुष्प-विस्तर); whose ears shine with the beauty (रुचा) of blue lotuses (नीलोत्पल); whose radiant eyebrows (भ्रू-मण्डल) glow with splendour (त्विषा).
कुन्तलानां च सन्तत्या शोभमाना शुभप्रदा ।
तनुमध्य-विशालोरस्थला पृथु-नितम्बिनी ॥ ८ ॥
With abundant flowing locks (कुन्तल-सन्तति); ever radiant (शोभमाना); bestower of auspiciousness (शुभप्रदा); possessing a slender waist (तनु-मध्य), a broad and majestic bosom (विशाल-उरस्थल), and graceful wide hips (पृथु-नितम्बिनी).
चारु-दीर्घ-भुजा कम्बु-ग्रीवा जङ्घा-युगप्रभा ।
असि-चर्म-गदा-शूल-धनुर्-बाण-अङ्कुशादिना ॥ ९ ॥
Possessing beautiful (चारु) long arms (दीर्घ-भुजा); a conch-like neck (कम्बु-ग्रीवा); and shapely shining calves (जङ्घा-युग-प्रभा); bearing sword (असि), shield (चर्म), mace (गदा), spear (शूल), bow (धनुः), arrows (बाण), goad (अङ्कुश) and other weapons.
वर-अभयाभ्यां चक्रेण शङ्खेन च लसत्करा ।
दंष्ट्र-अग्र-भीषण-अस्योत्थ-हुंकार-अर्दित-दानवा ॥ १० ॥
With shining hands (लसत्-करा) displaying boons (वर), fearlessness (अभय), the discus (चक्र) and conch (शङ्ख); whose terrifying Hum sound (हुंकार) arising from Her fearsome mouth (भीषण-अस्य) destroys (अर्दित) the demons (दानव).
- The weapons symbolize divine protection that Durga provides against evil as the executor of the Supreme Lord’s will.
भयङ्करी सुरारीणां सुराणां-अभयङ्करी ।
मुकुन्दकिङ्करी विष्णुभक्तानां मौक्तशङ्करी ॥ ११ ॥
Terrifying (भयङ्करी) to the enemies of the devas (सुर-अरी); bestower of fearlessness (अभयङ्करी) to the devas (सुर); ever in the service (किङ्करी) of Lord Mukunda (मुकुन्द); and, by His grace, the bestower of liberation and blessed welfare (मौक्त-शङ्करी) to devotees.
- Vaadiraajaru clearly states that Durga Devi is a servant of Mukunda. This verse alone removes any misconception that she is independent of Vishnu.
सुरस्त्री-किङ्करी-भिश्च वृता क्षेमङ्करी च नः ।
आदौ मुखोद्गीर्णा आम्नाया सर्गकरी पुनः ॥ १२ ॥
Surrounded (वृता) by celestial women (सुर-स्त्री) who serve Her (किङ्करी); She is the giver of welfare (क्षेमङ्करी) to us; She from whose mouth (मुख) the Vedas (आम्नाय) emerged (उद्गीर्णा) in the beginning (आदौ) proclaiming the glory of the Lord; and Who causes creation (सर्ग) to proceed according to His will.
- Again, Durga Devi’s role in creation is qualified as an instrument of the Lord’s cosmic administration, not as an independent creator.
निसर्गमुक्ता भक्तानां त्रिवर्ग-फल-दायिनीं ।
निशुम्भ-शुम्भ-संहर्त्री महिशासुर-मर्दिनी ॥ १३ ॥
Naturally free (निसर्ग-मुक्ता) from material bondage; bestower (दायिनी) of the three worldly results (त्रिवर्ग) to Her devotees (भक्त); slayer (संहर्त्री) of Shumbha and Nishumbha; destroyer (मर्दिनी) of Mahishasura.
- The phrase निसर्ग-मुक्ता teaches that Durga Devi is never bound by nature. Unlike ordinary jeeva-s, she governs material nature remaining above it.
- Depending on the devotee’s nature and deeds (Sattva, Rajas, Tamas), Durga bestows worldly results of Dharma, Artha, Kaama.
तामसानां तमः प्राप्त्यै मिथ्याज्ञानप्रवर्तिका ।
तमोभिमानिनी पायाद्दुर्गा स्वर्गापवर्गदा ॥ १४ ॥
For Taamasic beings (तामसानां), according to their karma, She promotes (प्रवर्तिका) false understanding (मिथ्या-ज्ञान) leading them toward darkness (तमः). As the governing deity of Tamas (तमो अभिमानिनि), may Durga Devi protect us (पायात्). She is the giver of heavenly attainments (स्वर्ग-दा) and, by the grace of the Supreme Lord, the giver of liberation (अपवर्ग-दा).
- Durga Devi is called तमो अभिमानिनि not because she is affected by Tamas, but because she governs it. Just as Agni presides over fire without being affected by it, Durga presides over Tamas while remaining untouched by material defects.
इमं दुर्गास्तवं पुण्यं वादिराज-यतीरितं ।
पठन्विजयते शत्रून्-मृत्युं दुर्गाणि चोत्तरेत् ॥ १५ ॥
This (इमं) praise (स्तवं) of Durga, which is auspicious (पुण्यं) and expounded (ईरितं) by Saint Vaadiraaja (वादिराज-यती), when read (पठन्) gains victory (विजयते) over enemies (शत्रून्) and (च) surpasses(उत्तरेत्) dangers, afflictions (दुर्गाणि) and even death (मृत्युं).
- This phala-shruti should not be understood merely as worldly success. True victory is protection from obstacles on the path of dharma and progress toward Hari-bhakti and liberation.
॥ इति श्रीमद्-वादिराज-पूज्यचरण-विरचितः दुर्गास्तवः ॥
॥ श्री कृष्णार्पणं-अस्तु ॥
दुर्गास्तवः (Chanting)
सन्नद्ध-सिंह-स्कन्द-स्थां स्वर्ण-वर्णां मनोरमाम् ।
पूर्णेन्दु-वदनां दुर्गां वर्णयामि गुण्-अर्णवाम् ॥ १ ॥
किरीट-हार-ग्रैवेय-नूपुर-अङ्गद-कङ्कणैः ।
रत्न-काञ्च्या रत्न-चित्र-कुच-कञ्चुक-तेजसा ॥ २ ॥
विराजमाना रुचिराम्बरा किङ्किणि-मण्डिता ।
रत्न-मेखलया रत्न-वासोपरि विभूषिता ॥ ३ ॥
वीर-शृङ्खलया शोभि-चारु-पाद-सरोरुहा ।
रत्न-चित्र-अङ्गुली-मुद्रा रत्न-कुण्डल-मण्डिता ॥ ४ ॥
विचित्र-चूडामणिणा रत्न्-उद्यत्-तिलकेन च ।
अनर्घ्य-नासा-मणिना शोभित्-आस्य-सरोरुहा ॥ ५ ॥
भुज-कीर्त्या रत्न-चित्र-कण्ठ-सूत्रेण चाङ्किता ।
पद्माक्षिणी सु-बिम्बोष्ठी पद्म-गर्भादिभिः स्तुता ॥ ६ ॥
कबरी-भार-विन्यस्त-पुष्प-स्तबक-विस्तरा ।
कर्ण-नीलोत्पल-रुचा लसद्-भ्रू-मण्डल-त्विषा ॥ ७ ॥
कुन्तलानां च सन्तत्या शोभमाना शुभ-प्रदा ।
तनु-मध्य-विशाल्-ओरः-स्थला पृथु-नितम्बिनी ॥ ८ ॥
चारु-दीर्घ-भुजा कम्बु-ग्रीवा जङ्घा-युग-प्रभा ।
असि-चर्म-गदा-शूल-धनुर्-बाण्-अङ्कुश्-आदिना ॥ ९ ॥
वर्-अभयाभ्यां चक्रेण शङ्खेन च लसत्-करा ।
दंष्ट्रा-अग्र-भीषण्-आस्य्-उत्थ-हुंकार्-आर्दित-दानवा ॥ १० ॥
भयङ्करी सुर्-अरीणां सुराणाम्-अभयङ्करी ।
मुकुन्द-किङ्करी विष्णु-भक्तानां मोक्तृ-शङ्करी ॥ ११ ॥
सुर-स्त्री-किङ्करीभिश्-च वृता क्षेमङ्करी च नः ।
आदौ मुख्-ओद्गीर्ण्-आम्नाया सर्ग-करी पुनः ॥ १२ ॥
निसर्ग-मुक्ता भक्तानां त्रिवर्ग-फल-दायिनीम् ।
निशुम्भ-शुम्भ-संहर्त्री महिषासुर-मर्दिनी ॥ १३ ॥
तामसानां तमः-प्राप्त्यै मिथ्या-ज्ञान-प्रवर्तिका ।
तमोऽभिमानिनी पायाद् दुर्गा स्वर्ग्-अपवर्ग-दा ॥ १४ ॥
इमं दुर्गा-स्तवं पुण्यं वादिराज-यतीरितम् ।
पठन् विजयते शत्रून् मृत्युं दुर्गाणि चोत्तरेत् ॥ १५ ॥
॥ इति श्रीमद्-वादिराज-पूज्य-चरण-विरचितः दुर्गा-स्तवः ॥
॥ श्री-कृष्णार्पणमस्तु ॥
/Raghunath Rao/ “Do your Best … and leave the Rest … “
(All mistakes mine – all credit to Gurus and Acharyas )
|| sarvaṁ śrī kṛṣṇārpanamastu ||
